२०८१ असार ३०, आईतबार
Health Aawaj logo
गृहपृष्ठअन्तर्वार्ता / विचार‘महिला समाजका खम्बा हुन्, स्वस्थ हुन जरुरी छ’

‘महिला समाजका खम्बा हुन्, स्वस्थ हुन जरुरी छ’


डा. शैलजा क्षेत्री श्रेष्ठ वरिष्ठ प्रसुती तथा स्त्री रोग विशेषज्ञ मात्र नभएर लामो समयदेखि प्राध्यापन क्षेत्रमा पनि आवद्ध छन् । विगत ६ वर्षदेखि उनी प्रध्यापक भएर सुनसरीको धरानस्थित विपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रष्ठिानमा अध्यापन गराइरकेही छन् । उनले सोही प्रतिष्ठानबाट एम.डी. गरेकी हुन् । सन् २००५ मा लेक्चरर भएकी थिइन् ।

उनी हालै विराटनगरस्थित न्यूरो हस्पिटलको विस्तारित शाखा मदर एण्ड चाइल्ड अस्पतालका मेडिकल डाइरेक्टरको रूपमा कार्यरत छन् । मातृशिशू उपचारको क्षेत्रमा सक्रिय प्राध्यापक डा. क्षेत्रीसँग अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस (८ मार्च)को सन्दर्भमा हेल्थ आवजका लागि प्रदेश १ का संयोजक रहेका अनिल श्रेष्ठले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः

स्वास्थ्य क्षेत्रमा सक्रिय भएर लाग्नुभएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसलाई यहाँले कुन रूपमा लिनुहुन्छ ?
महिला समाजको खम्बा हो । त्यही भएर महिलाहरू आत्मनिर्भरसँगै, शिक्षित र स्वस्थ हुन जरूरी छ । महिला आत्मनिर्भरसँगै शिक्षित हुन सके मात्रै परिवारलाई सुखमयसँगै देश विकासमा पनि अगाडि बढ्दछ । त्यही भएर महिला स्वास्थ्यसँगै शिक्षित र आत्मनिर्भर हुन जरुरी छ । त्यससँगै महिला सशक्तिकरणका लागि पनि हामीले अगाडि बढ्ने प्रयत्न जारी राख्नुपर्छ । महिला आत्मनिर्भर, शिक्षित र स्वस्थ भएपछि सशक्तिकरणतर्फ अगाडि बढ्न सक्छन् । त्यसले समाजमा महिलालाई स्थापित हुन मद्दत पुग्छ । त्यसका लागि पनि महिलालाई आत्मनिर्भर, सक्षम, शिक्षित र स्वस्थ बनाउनेतर्फ सबैले भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ । भाषण दिवसमा मात्र होइन कि महिलाहरूलाई व्यवहारिक रुपमै सशक्तिकरण गर्न एकदमै जरुरी छ ।

तपाईंलाई अनुभवी चिकित्सक र प्रोफेसरको रूपमा चिनिनुहुन्छ । महिलाहरुमा देखिने स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्याहरु कस्ता छन् ?
जन्मदादेखि महिलाहरूमा समस्या हुने गरेको छ । जन्मनुभन्दा अगाडि ‘सेक्स डिटामिनासेस’ गर्ने काम पनि हुने गरेको छ । जसले गर्दा महिला (छोरी) हुँदा गर्भपतन गर्ने गरेको हामीले देखेका छौं । जन्मिँदा पनि छोरी मान्छेले कति जोड गर्नुपर्ने अवस्थामा छ । जन्मिँदा महिला र पुरुषमा विभेद हुने गरेको छ । अझैपनि महिलाहरूलाई नपढाइदिनेलगायतका समस्याहरू छन् । आर्थिक रुपमा सशक्तीकरण पनि नभएको देखिन्छ । यस्तै समाजमा छिटो विवाह गरिदिने परिपाटी रहेको छ । जसले गर्दा स्वास्थ्यमा समस्या आउने गर्दछ । हामीले यिनै विषयहरुमा सचेतना फैलाउन जरुरी छ ।

१६ वर्ष काम गरेर विपी प्रतिष्ठानजस्तो प्रतिष्ठित संस्था छोडनुभयो । किन मदर एण्ड चाइल्ड हस्पिटल रोज्नुभयो ?
ठूलो सानो संस्था भन्ने हुँदैन । काम गर्ने मान्छेलाई जहाँ पनि काम हो । चिकित्सक पेशा भनेको सेवामूलक हो । जहाँ भएपनि हामीले सेवा दिनुपर्ने हुन्छ । सेवा सानो र ठूलो भन्ने हुँदैन । त्यसैले म अहिले यहाँ रहेर बिरामीहरुलाई सेवा प्रदान गरिरहेको छु । त्यसबाहेक अहिले मलाई काम गर्नका लागि यहाँ नै सहज छ, त्यसैले पनि म यहाँ आएको हुँ । त्यसमा पनि डा. वीरेन्द्र विष्टले कार्डियोलोजी, न्यूरो सर्जरी २० वर्षदेखि सुरु गर्दै आउनुभएको छ । त्यसबेलाको समयमा धेरै संस्थाहरुमा न्यूरो सर्जरीलगायतको सेवाहरु आएको थिएन । त्यसबेला यहाँका बिरामीहरू भारततर्फ जानुपर्ने बाध्यात्मक अवस्था थियो । हस्पिटलसँगै न्यूरो सर्जरी सेवाहरु सुचारु भएपछि यहाँका बिरामीले यही सेवा पाउने भए । अहिले म पनि यही संस्थामा आवद्ध भएर सेवा प्रदान गरिरहेकी छु ।

अहिले महिलाहरूमा सबैभन्दा बढी देखिने गरेका रोगहरूका बारेमा यहाँको अनुभव के छन् ?
फिजिकल रोगहरू त छँदैछन् । त्यसका अलावा मानसिक रोगहरु पनि छन् । फिजिकलमा सबैभन्दा बढी अहिले गाइनोका समस्याहरु छन् । अहिले प्रसुतीको केसमा पेटमा बच्चा आउँदादेखि नै महिलाहरुलाई धेरै जोखिम हुने गर्दछ । कुन महिलामा के समस्या हुन्छ भन्न सकिदैन् । जब महिलाले गर्भधारण गर्दछन् । त्यसबेलादेखि जोखिम हुने गर्दछ । एउटा प्रेग्नेन्सीकै समस्या रहेको छ । अर्को गर्भपतनको समस्या रहेको छ । त्यस्तै, अहिले बाँझोपनको पनि धेरै समस्या देखिएको छ । धेरै इन्फेक्सन भएर पनि बाँझोपन हुने गरेको छ । हाइजिन पनि नहुने, विवाह पनि छिटो हुने भएकोले बाँझोपनको समस्या हुने गरेको छ । अर्को गाइनोको समस्या भन्नु पर्दा पाठेघरको समस्या बढी छ । पाठेघरमा मासु पलाउने समस्यादेखि पाठेघर झर्ने समस्या, रक्तश्राव, पाठेघरको मुखको क्यान्सरको समस्या, स्तन क्यान्सको समस्याहरू आउने गरेका छन् ।

महिलाहरुमा पाठेघरका ट्युमर कसरी हुन्छ ?
पाठेघरमा मासु पलाउने समस्या धेरै हुने गरेको छ । हर्मोनले गर्दा यस्तो हुने गर्दछ । यसमा जेनेटिक रिक्स पनि हुने गर्दछ । ट्युमर भएपछि सबैलाई समस्या हुन्छ भन्ने छैन । यदि समस्या नभएर र ट्युमर सानो भएमा हामीले भिडियो ए–क्सरे गर्नु पर्दछ । यदि समस्या भएमा दुई थरीको उपचार हुने गर्दछ । एउटा औषधी गरेर र अर्को शल्यक्रिया गरेर । शल्यक्रियामा पाठेघर नचाहिने हो भने पाठेघर निकालेर पनि हुन्छ । पाठेघर चाहिएमा खाली त्यो मासुको डल्ला निकालेर पनि शल्यक्रिया हुने गर्दछ ।

महिनावारी हुँदा वा हुनुपूर्व तल्लो पेट पहिलेको भन्दा धेरै दुख्नु, महिनावारी समयमा नहुने वा छिटो—छिटो हुने, महिनावारी समयमा भइरहेको छ तर रक्तश्राव भने सामान्य दिनमा भन्दा बढी भइरहेको छ भने कतै पाठेघरमा ट्युमर पलाएको त छैन भनेर शंका गर्नु पर्दछ ।

ट्युमर देखिने बितिकै शल्यक्रिया नै गर्नुपर्ने हुन्छ ?
कुनै पनि महिलाको पाठेघरमा ट्युमर देखा पर्दैमा त्यसको शल्यक्रिया गरिहाल्नु पर्दैन । ट्युमरको आकार, प्रकार तथा लक्षण तथा बिरामीलाई कत्तिको गाह्रो भएको छ त्यसको आधारमा मात्र शल्यक्रिया गरिने हुँदा चिकित्सकको परामर्श आवश्यक छ । यस्ता शल्यक्रिया व्यक्तिअनुसार पनि फरक हुने गर्दछ ।

कस्ता ट्युमर क्यान्सरजन्य हुन्छन् ?
सबै ट्युमर क्यान्सर हुँदैनन् । तर, कतिपय ट्युमर क्यान्सरजन्य हुँदैन भन्न पनि मिल्दैन् । विशेषगरी, किशोर—किशोरीमा देखिने ट्युमरमध्ये केही क्यासरजन्य ट्युमर हुन सक्ने भएकोले यसबारे विशेष सजगता अपनाउन जरुरी छ । कसै—कसैलाई महिनावारी सुक्ने बेलामा पनि पाठेघर तथा डिम्बाशयमा ट्युमर देखिन सक्छ । र, यस्ता ट्यूमर क्यान्सर हुनसक्छ भनेर विभिन्न अध्ययन अनुसन्धानहरुले समेत पुष्टि गरिसकेको अवस्था छ । त्यसैले पनि चिकित्सकको परामर्शमा यस्ता ट्युमर क्यान्सर हो कि हैन भनेर समयमा नै छुट्याउनु पर्दछ । त्यस्तै, यदि कुनै ट्युमर क्यान्सर हैन तर पनि बढ्दै गयो भने पनि त्यस्ता ट्युमरलाई झिक्न आवश्यक हुन्छ ।

पाठेघरमा ट्युमर हुनुको प्रमुख कारण के हो ?
वंशाणुगत कारण तथा महिलाहरुको शरीरमा इस्ट्रोजन हर्मोनको उत्पादन आवश्यताभन्दा बढी भएमा पनि पाठेघरमा ट्युमर पलाउन सक्छ । त्यस्तै, धुम्रपान तथा मदिरापानले पनि शरीरमा विभिन्न किसिमको क्यान्सर गराउन सक्ने हुँदा यसको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष सम्बन्ध पाठेघरको मुखको क्यान्सरसित पनि हुने गर्छ ।

यसको रोकथाम र उपचार विधि के हो ?
कुनै पनि महिलाको पाठेघरमा जटिल किसिमको ट्युमर देखिएमा त्यसको उपचार गर्नु भनेको उक्त ट्युमर निकाल्नु नै हो । नेपालमा प्रायः पाठेघरको ट्युमर देखिएमा पेट चिरेर शल्यक्रिया गर्ने गरिन्छ । जुन नेपालको पूरानो विधि पनि हो । त्यसबाहेक पेटमा स–साना प्वाँल पारेर गरिने ल्याप्रोस्कोपी सर्जरी अर्को प्रविधि हो । महिलाहरुको पाठेघरमा हुने ट्युमर पनि फरक हुने गर्दछ । ४० वर्ष कटिसकेका महिलाहरुको पाठेघरमा देखिने ट्युमर दुई किसिमको हुन्छ, फाइब्रोइड र एडिनोमायोसिस । सामान्यतयाः एडिनोमायोसिस नामक ट्युमर औषधीको सेवनद्धारा निको पार्न सकिन्छ । त्यस्तै, पाठेघरमा मेरिना (कपर्टी जस्तै साधन) राखेर पनि यस्ता ट्युमरको उपचार गर्न सकिन्छ ।

जबकी फाइब्रोसिस ट्युमर भएमा शल्यक्रियाद्वारा उपचार गर्नु पर्दछ । त्यस्तै, महिलाहरुको पाठेघरमा हुने अर्को ट्युमर भनेको डिम्बाशयको ट्युमर हो । यस्ता ट्युमर व्यक्तिअनुसार फरक हुने गर्दछन् । किशोरीहरुमा डिम्बासयमा मात्र नभई नलीको छेउमा समेत पेराफ्रिम्बल नामक ट्युमर आउन सक्दछ । औषधीको सेवनद्धारा ५–६ सेन्टीमिटरसम्मको यस्ता ट्युमर निको नभएमा दुरविनको माध्यमद्धारा पनि यस्ता ट्युमरलाई निकाल्नु पर्दछ । कहिलेकाही यस्ता ट्युमर नलीमा घुमेर जाने र त्यसको कारण नली नै कुहिएर नली तथा पाठेघर नै फाल्नु पर्ने अवस्था सिर्जना हुन सक्दछ । त्यसैले, यस्ता समस्याबाट जोगिनको लागि पनि यस प्रकारका ट्युमर देखिएमा अपरेशन गर्न आवश्यक छ । यसको लागि पाठेघरमा कुनै पनि ट्युमर देखा परेमा त्यो कस्तो ट्युमर हो र के कारणले आएको हो भनेर छुट्याउन आवश्यक छ । सामान्यतयाः आठ सेन्टिमिटरभन्दा सानो ट्युमर भएमा औषधी सेवनद्वारा पनि यस्ता ट्युमरको सहजै उपचार गर्न सकिन्छ ।

अन्त्यमा केही भन्न चाहनुहुन्छ ?
छोरी मान्छेले सबैभन्दा पहिले आफूलाई स्वस्थ राख्नुपर्दछ । परिवारलाई मात्र नहेरेर आफूलाई पनि स्वस्थ राख्ने र आफूलाई आत्मनिर्भर बनाएर बलियो बनाउनुपर्दछ । शारीरिक र मानसिक रुपमा आफू स्वस्थ हुनसक्यो भनेमात्र महिला समाजमा स्थापित हुन सक्दछ । त्यही भएर सबै महिलाहरु आत्मनिर्भर, शिक्षित र स्वस्थ रहनुपर्छ ।


क्याटेगोरी : अन्तर्वार्ता / विचार, प्रदेश १



तपाईको प्रतिक्रिया दिनुहोस


ट्रेण्डिङ