क्यान्सर उपचारको क्षेत्रमा कहिलेकाहीँ यस्ता क्षणहरू आउँछन्, जसले दशकौँदेखिको निराशालाई आशामा बदलिदिन्छन् । सन् २०२६ को मे ३१ मा अमेरिकाको शिकागोमा आयोजित विश्वकै सबैभन्दा ठूलो क्यान्सर सम्मेलन एस्को (American Society of Clinical Oncology) मा प्रस्तुत गरिएको रा-सोल्युट ३०२ (RASolute 302) अध्ययन त्यस्तै एउटा ऐतिहासिक क्षण बन्यो ।
यो अध्ययनले अग्न्याशय (प्यानक्रियाज)को क्यान्सर भएका बिरामीहरूका लागि नयाँ आशा जगाएको छ । सम्मेलनमा अध्ययनका नतिजा प्रस्तुत हुँदा उपस्थित हजारौँ क्यान्सर विशेषज्ञहरू उभिएर तालि बजाएका थिए, जुन वैज्ञानिक सम्मेलनहरूमा विरलै देखिने दृश्य हो ।
किन अग्न्याशयको क्यान्सर यति चुनौतीपूर्ण छ?
अग्न्याशय शरीरको पेटको पछाडि रहेको एउटा महत्वपूर्ण अंग हो। यसमा हुने क्यान्सरलाई सबैभन्दा आक्रामक क्यान्सरमध्ये एक मानिन्छ । प्रारम्भिक अवस्थामा प्रायः कुनै लक्षण नदेखिने भएकाले धेरै बिरामीहरूमा रोग फैलिसकेपछि मात्र पत्ता लाग्छ ।
उन्नत अवस्थामा पुगेको अग्न्याशयको क्यान्सरमा अहिले उपलब्ध उपचारहरूले सीमित लाभ मात्र दिन सकेका छन् । विशेषगरी पहिलो उपचार असफल भएपछि बिरामीहरूको औसत जीवनकाल सामान्यतया ६–७ महिनाको हाराहारीमा रहने गरेको छ ।
RAS – दशकौँदेखि चुनौती बनेको जीन
अग्न्याशयको क्यान्सरका ९० प्रतिशतभन्दा बढी बिरामीमा RAS नामक जीनमा हुने परिवर्तन (mutation) मुख्य कारण हुन्छ । वैज्ञानिकहरूले दशकौँदेखि RAS नै रोगको प्रमुख चालक भएको थाहा पाएपनि यसलाई प्रभावकारी रूपमा रोक्ने औषधि विकास गर्न सफल भएका थिएनन् ।
यसैले RAS लाई लामो समयसम्म ‘Undruggable Target’ (औषधिले लक्षित गर्न नसकिने लक्ष्य) भनेर चिनिन्थ्यो ।
दाराक्सोनरासिब: नयाँ पुस्ताको लक्षित उपचार
RASolute 302 अध्ययनमा परीक्षण गरिएको दाराक्सोनरासिब (Daraxonrasib) नामक औषधिले यही चुनौतीलाई सम्बोधन गरेको छ ।
यो दैनिक एक पटक खाने चक्की हो, जसले क्यान्सर बढाउन सक्रिय भएको RAS प्रोटिनलाई सटिक रूपमा रोक्छ । परम्परागत कीमोथेरापीले शरीरका स्वस्थ तथा क्यान्सर दुवै कोशिकामा असर गर्ने भए नि दाराक्सोनरासिबले मुख्य रूपमा क्यान्सरलाई बढाउने जैविक प्रक्रियामाथि प्रहार गर्छ।
अध्ययनले के देखायो?
RASolute 302 अध्ययनमा विश्वभरका करिब ५०० बिरामी सहभागी थिए । सबै बिरामीहरूको अग्न्याशयको क्यान्सर पहिलो उपचारपछि फेरि बढेको वा फैलिएको थियो ।
अध्ययनका मुख्य नतिजाहरू अत्यन्त प्रभावशाली थिए:
• औसत जीवनकाल: १३.२ महिना (दाराक्सोनरासिब) बनाम ६.६ महिना (कीमोथेरापी)
• एक वर्षपछि जीवित बिरामी: ५३.३% बनाम १८.७%
• ट्युमर सानो भएको दर: ३३.२% बनाम ११.८%
अर्थात्, नयाँ औषधिले बिरामीहरूको जीवनकाल लगभग दोब्बर बनायो ।
केवल बढी समय होइन, राम्रो जीवन पनि
अध्ययनले अर्को महत्वपूर्ण कुरा पनि देखायो। दाराक्सोनरासिब सेवन गर्ने बिरामीहरूमा दुखाइ तथा अन्य लक्षणहरू ढिलो बिग्रिएका थिए ।
कीमोथेरापी समूहमा दुखाइ बढ्न औसत ३.७ महिना लाग्दा दाराक्सोनरासिब समूहमा यो अवधि ९ महिनासम्म पुगेको थियो । यसले बिरामीहरूलाई केवल बढी समय मात्र होइन, अपेक्षाकृत राम्रो गुणस्तरको जीवन पनि दिन सक्ने संकेत गर्छ ।
किन महत्वपूर्ण छ यो खोज?
यो सफलता केवल अग्न्याशयको क्यान्सरमा सीमित छैन। RAS जीनमा हुने परिवर्तन फोक्सोको क्यान्सर, ठूलो आन्द्राको क्यान्सर लगायत अन्य धेरै क्यान्सरहरूमा पनि देखिन्छ । त्यसैले RAS लाई सफलतापूर्वक लक्षित गर्न सकिनु सम्पूर्ण क्यान्सर उपचार क्षेत्रमा नयाँ युगको सुरुवात हुन सक्ने विशेषज्ञहरूको विश्वास छ ।
यो अध्ययन विश्वको सबैभन्दा प्रतिष्ठित चिकित्सा पत्रिका न्यू इङ्ग्ल्याण्ड जर्नल अफ मेडिसिनमा एकैसाथ प्रकाशित भयो ।
अबको बाटो
हाल दाराक्सोनरासिब नियमित उपचारका लागि स्वीकृत भइसकेको छैन । तर, अध्ययनका बलिया नतिजाका आधारमा निकट भविष्यमा यसको स्वीकृति प्राप्त हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
नेपालजस्ता न्यून तथा मध्यम आय भएका देशहरूका लागि अर्को महत्वपूर्ण प्रश्न यसको उपलब्धता र खर्च हुनेछ । वैज्ञानिक उपलब्धि सबै बिरामीसम्म पुग्न सक्दा मात्र त्यसको वास्तविक मूल्य स्थापित हुन्छ ।
क्यान्सर उपचारको इतिहासमा केही खोजहरूले उपचारको दिशा नै परिवर्तन गर्छन् । RASolute 302 अध्ययन त्यस्तै एउटा खोज बन्ने सम्भावना देखिएको छ ।
वर्षौँदेखि ‘औषधिले लक्षित गर्न नसकिने’ मानिएको RAS विरुद्धको यो सफलता विज्ञानको ठूलो विजय हो । अग्न्याशयको क्यान्सरसँग संघर्ष गरिरहेका लाखौँ बिरामी र तिनका परिवारका लागि यसले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—आशा अझै जीवित छ ।
